Czy macocha lub ojczym dziedziczy po pasierbie?

Nie. Macochę i ojczyma łączy z pasierbem powinowactwo, a nie pokrewieństwo, więc ustawa nie powołuje ich do spadku po nim. Wyjątek działa tylko w drugą stronę: pasierb może w ostateczności dziedziczyć po macosze lub ojczymie. Jeśli pasierb chce coś zostawić macosze albo ojczymowi, potrzebny jest testament lub darowizna za życia.

Dlaczego ustawa pomija macochę i ojczyma

Kodeks cywilny przy dziedziczeniu bez testamentu patrzy na małżonka i krewnych: dzieci, rodziców, rodzeństwo z ich dziećmi, dziadków z ich potomkami. Macocha i ojczym nie są krewnymi pasierba, tylko powinowatymi przez jego matkę albo ojca. Powinowactwo praw do spadku nie daje, tak samo jak nie dają ich teściowie czy szwagrowie.

Jeśli pasierb zmarł bez testamentu i nie zostawił nikogo, kogo ustawa powołuje do spadku, majątek nie trafi do ojczyma, nawet po latach wspólnego życia. Przejmie go gmina ostatniego miejsca zamieszkania, a w niektórych sytuacjach Skarb Państwa.

Wyjątek działa tylko w jedną stronę

Ustawa pozwala pasierbowi dziedziczyć po macosze lub ojczymie, ale nie daje im takiego prawa wobec niego. Dzieci małżonka spadkodawcy dziedziczą, gdy spadkodawca nie zostawił małżonka ani żadnego krewnego powołanego z ustawy, a oboje rodzice pasierba nie dożyli otwarcia spadku. Dziedziczą wtedy przed gminą. W artykule o dziedziczeniu ustawowym to czwarta grupa. Odwrotnego przepisu dla macochy i ojczyma nie ma.

Jak pasierb może im coś zostawić

Wystarczy testament własnoręczny, w którym pasierb powołuje ojczyma lub macochę do całości albo części spadku. Może też zostawić im zapis, czyli obowiązek spadkobiercy wydania konkretnej rzeczy lub kwoty. Zapis windykacyjny, przy którym rzecz przechodzi na wskazaną osobę od razu w chwili otwarcia spadku, wymaga testamentu notarialnego. Inną drogą jest darowizna za życia.

Podatku zwykle nie będzie. Ojczym i macocha należą do osób zwolnionych z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, pod warunkiem zgłoszenia nabycia na SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy. Przy spadku termin nie biegnie od śmierci, tylko od uprawomocnienia się postanowienia sądu albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. Przy darowiźnie liczy się od dnia jej otrzymania, a darowiznę pieniędzy ponad kwotę wolną trzeba udokumentować przelewem na rachunek obdarowanego albo przekazem pocztowym, inaczej zwolnienie przepada.

Zachowek i renta rodzinna

Zachowek przysługuje tylko zstępnym, małżonkowi i rodzicom spadkodawcy, którzy dziedziczyliby z ustawy. Macocha i ojczym się do nich nie zaliczają, więc pominięci w testamencie pasierba nie mogą niczego żądać od spadkobierców.

Inaczej jest z rentą rodzinną z ZUS, która nie jest dziedziczeniem. Tu ojczym i macocha liczą się jako rodzice, ale prawo do renty mają tylko wtedy, gdy zmarły bezpośrednio przed śmiercią przyczyniał się do ich utrzymania i spełniają warunki przewidziane dla wdowy lub wdowca. Opisujemy je w artykule o rencie rodzinnej.